ADHD- dziecko nadpobudliwe w domu i w szkole

Dodano: 10 marca 2026

O nadpobudliwości ostatnio na szczęście zaczęło się mówić. Prawie każdy spotkał się z dziećmi potocznie określanymi jako żywe, nadpobudliwe, rozpuszczone, źle prowadzone przez rodziców. Tymczasem w patogenezie ADHD główny czynnik sprawczy upatrywać należy w genetyce - prawie połowa dzieci z ADHD ma przynajmniej jednego rodzica cierpiącego z powodu tego objawu. ADHD jest zaburzeniem neurologicznym objawiającym się impulsywnością, zaburzeniami koncentracji uwagi i nadruchliwością. Około połowa dzieci z ADHD ma jednocześnie specyficzne trudności w uczeniu się - dysleksję, dysgrafię, dysortografię, co dodatkowo komplikuje i tak już trudną sytuację dziecka.

ADHD nie rozpoznane i nie leczone prowadzi do poważnych następstw: ograniczenia perspektyw życiowych, zaburzenia relacji rodzinnych i rówieśniczych, bądź trudności w przyszłej pracy. Trudno żyć z ADHD, trudno żyć z człowiekiem cierpiącym na ADHD - ale jednocześnie wiele można zdziałać poprzez rozpoznanie i szybkie podjęcie wielokierunkowego leczenia - psychoterapii i leczenia farmakologicznego.

Leki stosowane w ADHD mogą wyraźnie pomóc, w żadnym razie jednak nie załatwiają sprawy. W wielu przypadkach najbardziej niebezpiecznym aspektem niewykrytego i nieleczonego ADHD jest naruszenie poczucia własnej wartości, na skutek ciągłych uwag i krytyki znacznie obniżona jest samoocena. Dzieci z ADHD nie zawsze robią to co chcemy, ale my powinniśmy być na tyle mądrzy, aby nie włączać ich na siłę do szablonu, do którego nigdy się nie dopasują. Należy przeciwstawiać się przekonaniu, że ADHD to czyjaś wina. Wprawdzie błędy popełniane przez rodziców mogą zaostrzać stan choroby, ale jej nie powodują. ADHD nie jest prawie nigdy problemem jednej osoby. Wpływa na całą rodzinę i klasę, zaś radzenie sobie z ADHD to zajęcie na całe życie. W terapii bardzo ważnym jest aby nadać kształt i kierunek energii, konieczna jest stała współpraca z domem i nauczycielami. Szczególne znaczenie ma rzetelny, ale łagodny system kontroli zewnętrznej, umiejętne planowanie, określone zasady i konsekwencje, dawanie częstych informacji zwrotnych, stosowanie pochwał. Należy zawsze pamiętać - nie walcz z dzieckiem, lecz negocjuj. Dzieci z ADHD potrzebują ogromnej ilości pochwał, powinny wiedzieć wcześniej co się będzie działo, żeby mogły się przygotować wewnętrznie - należy powtarzać, powtarzać, powtarzać i sprawdzać czy polecenie „dotarło”. Zachęcać też do ćwiczeń fizycznych i bezpiecznych sportów - pamiętajmy, że u dziecka z ADHD pojawia się pomysł, brak jest zahamowania a następuje realizacja. Dzieci nadpobudliwe znają reguły, ale mają kłopoty z ich zastosowaniem.

Objawy ADHD nie są winą dziecka. Nie są też winą rodziców ani nauczycieli. Objawy trwają latami i nie można żadnymi terapeutycznymi metodami doprowadzić do ich całkowitego zniknięcia. Istotne zaś jest to, że możemy doprowadzić do lepszego funkcjonowania dziecka, pomimo ich obecności. Z dzieckiem z ADHD nie da się pracować na zapas. Pracujemy zawsze „tu i teraz”. To, że dobrze poradzono sobie z objawami dzisiaj, nie oznacza, że jutro się nie powtórzą. Następnego dnia należy stosować te same metody, i tak przez wiele lat. Warto wiedzieć, że efektywność dziecka nadpobudliwego w wykonywaniu poleceń i w zorganizowanym działaniu jest o około 30% niższa od przeciętnej w grupie rówieśniczej. Najbardziej efektywnymi metodami pracy w szkole jest stworzenie spójnego systemu zasad, konsekwencji oraz systematyczna, stała praca z dzieckiem. Jedną z podstawowych zasad pracy z dzieckiem nadpobudliwym jest fakt, że ADHD stanowi problem, nie wymówkę. Planując pracę z dzieckiem nadpobudliwym trzeba znać pełen obraz objawów i wiedzieć jakie zachowania dziecka są spowodowane nadpobudliwością, a jakie brakiem posłuszeństwa bądź niechęcią. Wychowanie dziecka z ADHD jest między innymi także trudne dlatego, że nie słyszy ono około 50% tego, co się do niego mówi, i zapamiętuje około 50% tego co usłyszało. Jego sytuacja szkolna i domowa jest więc bardzo trudna. Tak więc im większa będzie nasza wiedza o ADHD, tym większa jest szansa na prawidłowe postępowanie z dzieckiem. Pamiętajmy, że praca z dzieckiem nadpobudliwym jest czasochłonna i obciążająca. Często mówi się o niej, że jest to syzyfowa praca, gdyż codziennie trzeba ją zaczynać od nowa.

Z dzieckiem nadpobudliwym należy pracować bezpośrednio - dlatego rodzice mają niewielki wpływ na objawy pojawiające się w szkole, a nauczyciele na problemy w domu. Pamiętajmy - celem pracy z dzieckiem z ADHD nie jest pokonanie wszystkich objawów, ale sprawienie by pomimo ich występowania dziecko normalnie funkcjonowało, by nie dołączały się różnego typu powikłania - powtarzanie klasy, niska samoocena, zachowania opozycyjno - buntownicze, poważne zaburzenia zachowania, uzależnienia. Indywidualizacja pracy z uczniem to nie tylko mniejsze klasy, ale przede wszystkim zmiana podejścia do ucznia.

W badaniach wykazano, że zmniejszenie liczebności klas bez zmiany sposobu pracy nauczycieli nie dało żadnych rezultatów.

Pracując z dzieckiem nadpobudliwym trzeba:

• poświęcać mu dużo uwagi,
• nagradzać wszystkie pożądane zachowania,
• stosować zrozumiałe dla dziecka reguły,
• być konsekwentnym,
• informacje przekazywać jasno i krótko, sprawdzać ich zrozumienie,
• wszelkie konsekwencje zachowań (pożądanych i niepożądanych) powinny być natychmiastowe,
• stosować zrozumiały dla dziecka system pochwał i kar.

PAMIĘTAJCIE:

• że niegrzeczność, to nie przejaw „złośliwości dziecka” lecz nieumiejętność kontrolowania emocji i zachowania,
• o zapewnianiu dziecku poczucia bezpieczeństwa poprzez stały rytmiczny plan dnia (to wy o tym decydujecie, taka jest wasza rola jako rodzica),
• o wprowadzaniu w domu określonych zasad zachowań, jasnych dla wszystkich i możliwych do zastosowania (pod uwagę bierzcie wiek dziecka - tzn. czy zasady i konsekwencje są zrozumiałe i dostosowane do jego wieku),
• o nagradzaniu wszelkich zachowań pozytywnych, chwalcie za najdrobniejsze „zmiany” pozytywne, pożądane,
• aby nigdy nie mówić dziecku: „jesteś niegrzeczny”, zastąpcie to komentarzem: „nie lubię, gdy tak się zachowujesz”,
• aby wszelkie sytuacje konfliktowe, trudne „rozwiązywać” natychmiast (nie pozostawiajcie dziecka w napięciu emocjonalnym), ułatwiajcie mu „powrót do zgody”,
• że leczenie ADHD bardzo różni się u różnych dzieci. Każde dziecko przynosi odmienne problemy i wymaga odmiennych rozwiązań - dlatego też konieczne są indywidualne konsultacje psychologiczne, aby ustalić zasady pracy z dzieckiem w domu i w szkole.