Słownik pojęć

Poniżej masz tę samą treść uporządkowaną, z czytelnymi akapitami, punktorami i jednolitym formatem.

Słownik pojęć

AGRESJA - zachowanie wrogie, niekiedy gwałtowne fizyczne lub słowne, związane z pojawieniem się takich stanów emocjonalnych jak rozdrażnienie, niezadowolenie, gniew, skierowane przeciwko ludziom lub przedmiotom.

ANALIZA I SYNTEZA - ogół czynności dokonywania rozkładu całości na poszczególne elementy składowe oraz scalania tych elementów w całość; dotyczy także procesów poznawczych oraz analizy i syntezy doznań zmysłowych.

ANALIZATORY - neurofizjologiczna podstawa odbioru i przetwarzania bodźców (np. wzrokowych czy słuchowych) w spostrzeżenia. W czytaniu i pisaniu biorą udział trzy analizatory:

wzrokowy - odbiór bodźców wzrokowych (np. wyrazy, litery),
słuchowy - odbiór dźwięków mowy,
skórno-kinestetyczny - doznania dotykowo-kinestetyczne z poruszających się narządów mowy podczas mówienia oraz z poruszającej się ręki, która trzyma narzędzie podczas pisania.

ANOREKSJA - jadłowstręt, awersja do przyjmowania pokarmów.

APATIA - stan wyrażający się zobojętnieniem i osłabieniem reakcji na wszelkie bodźce.

BŁĘDY SPECYFICZNE - typowe błędy występujące w dysleksji rozwojowej (np. opuszczanie, dodawanie, przestawianie liter i sylab).

CHARAKTER - właściwość odróżniająca jedną osobę lub rzecz od innych.

IMPULSYWNOŚĆ - czynności ruchowe wynikające z nie dających się opanować pobudzeń, powstające nagle i niespodziewanie, czasem mające charakter reakcji odruchowych nieproporcjonalnych do bodźca.

DEFICYTY ROZWOJOWE - opóźnienie rozwoju psychomotorycznego lub wolniejsze tempo rozwoju niektórych funkcji, o różnym zakresie.
Ze względu na zakres dzielą się na:

zaburzenia parcjalne - obejmują większy obszar czynności, np. zaburzenia rozwoju mowy lub motoryki (małej - rąk, oraz dużej - całego ciała);
zaburzenia fragmentaryczne - obejmują mniejszy obszar czynności, np. zaburzenia rozwoju mowy czynnej przy względnie dobrze rozwiniętej mowie biernej, opóźnienie rozwoju motoryki małej (np. sprawności ruchowej rąk).

DOJRZAŁOŚĆ PSYCHICZNA - osiągnięcie takiego poziomu rozwoju intelektualnego, emocjonalnego i społecznego, który umożliwia samodzielne funkcjonowanie jednostki w grupie, prawidłowe przystosowanie i realizację celów życiowych.

DOSTOSOWANIE WYMAGAŃ - zastosowanie kryteriów egzekwowania wiedzy i umiejętności, które uwzględniają ograniczenia dziecka oraz jego możliwości.

Może obejmować obniżenie wymagań (np. w ocenie techniki pisma).
Równocześnie wymagania mogą być zwiększone w zakresie pracy nad poprawą techniki (np. osobny zeszyt ćwiczeń).

DRAŻLIWOŚĆ - łatwe wpadanie w stan niezadowolenia pod wpływem błahych, przykrych bodźców.

DYSYMULACJA - symulowanie braku objawów choroby lub ich ukrywanie.

DYSLEKSJA ROZWOJOWA - specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu u dzieci przy prawidłowym rozwoju intelektualnym; obejmuje trudności czytania (dysleksja), pisania z zachowaniem zasad ortografii (dysortografia) oraz niski poziom graficzny pisma (dysgrafia).
Termin „rozwojowa” oznacza, że odnosi się do okresu dzieciństwa, na początku nauki czytania i pisania.

DYSLEKSJA - w węższym ujęciu specyficzne trudności w czytaniu przy prawidłowym rozwoju intelektualnym, utrzymujące się mimo właściwego nauczania i ćwiczeń.

DYSORTOGRAFIA - specyficzne trudności w opanowaniu poprawnej pisowni pod względem ortografii, występujące mimo znajomości zasad pisowni u uczniów o prawidłowym rozwoju umysłowym.

DYSGRAFIA - trudności w nauczeniu się poprawnej formy graficznej pisma, przejawiające się w zniekształceniach techniki pisma i niskim poziomie graficznym.

FUNKCJE POZNAWCZE - ogół procesów umożliwiających odzwierciedlenie w psychice otaczającego świata, co pozwala ten świat rozumieć i komunikować się z jego elementami.

INTELIGENCJA OGÓLNA, WERBALNA (SŁOWNA) ORAZ NIEWERBALNA (BEZSŁOWNA, PRAKTYCZNO-TECHNICZNA) - trzy obszary funkcjonowania intelektualnego mierzone odpowiednimi skalami inteligencji; wyniki (ilorazy inteligencji) pozwalają wskazać mocne i słabsze strony dziecka.

INTEGRACJA PERCEPCYJNO-MOTORYCZNA - współpraca funkcji wzrokowych, słuchowych i ruchowych, konieczna do czynności czytania i pisania.

INTEGRACJA SENSORYCZNA - proces, w którym mózg otrzymuje informacje ze wszystkich zmysłów, rozpoznaje je, segreguje, interpretuje, łączy ze sobą i wcześniejszymi doświadczeniami, a następnie odpowiada odpowiednią reakcją.

KOORDYNACJA WZROKOWO-RUCHOWA (WZROKOWO-MOTORYCZNA) - współdziałanie funkcji wzrokowych i ruchowych konieczne do wykonywania precyzyjnych ruchów rąk pod kontrolą wzroku.

LATERALIZACJA JEDNORODNA - dominacja czynności ruchowych jednej strony ciała (prawe oko, ręka, noga lub lewa ręka, oko, noga), uznawana za prawidłową.

LATERALIZACJA SKRZYŻOWANA - dominacja narządów ruchu i wzroku po różnych stronach ciała (np. prawe oko i lewa ręka).

MOTORYKA DUŻA - sprawność ruchowa całego ciała.

MOTORYKA MAŁA - sprawność ruchowa rąk w zakresie precyzji i szybkości ruchów, niezbędna m.in. do pisania.

PAMIĘĆ MIMOWOLNA (MECHANICZNA) - zdolność do nieuświadomionego przyswajania wiedzy, bez świadomego wysiłku, typowa dla małych dzieci; jej osłabienie wymusza rozwijanie myślenia i pamięci logicznej.

PAMIĘĆ WZROKOWA - przyswajanie wiedzy poprzez zapamiętywanie, utrwalanie i przypominanie wrażeń wzrokowych; może być ćwiczona.

PAMIĘĆ SŁUCHOWA - przyswajanie wiedzy poprzez zapamiętywanie, utrwalanie i przypominanie wrażeń słuchowych; może być ćwiczona.

PAMIĘĆ SŁUCHOWA BEZPOŚREDNIA - proces zapamiętywania i natychmiastowego odtwarzania materiału słuchowego, np. podczas pisania dyktanda.

ZABURZENIA PERCEPCJI SŁUCHOWEJ (ZABURZENIA FUNKCJI SŁUCHOWO-JĘZYKOWYCH) - zaburzenia słuchowego odbioru mowy, niewynikające z niedosłuchu, lecz z zaburzeń analizy i syntezy słuchowej wyrazów.

ZABURZENIA PERCEPCJI WZROKOWEJ - zaburzenia w zakresie analizy i syntezy wzrokowej, postrzegania i różnicowania kształtów oraz rejestrowania położenia przestrzennego elementów.

ZMĘCZENIE RĘKI PISZĄCEJ - może wynikać ze zbyt silnej koncentracji na zadaniu lub nadmiernego wysiłku przy słabo kontrolowanym napięciu mięśniowym i być przyczyną słabej strony graficznej pisma.

Przygotowane na podstawie:

Marta Bogdanowicz, Anna Adryjanek, „Uczeń z dysleksją w szkole”, Wyd. Operon, Gdynia 2004;
James H. Scully, „Psychiatria”, Wyd. Urban i Partner, Wrocław 1998;
Praca zbiorowa, „O pomyślny start ucznia w szkole”, Warszawski Oddział nr 1 Polskiego Towarzystwa Dysleksji, Warszawa 2002.