Jak przygotować dziecko do podjęcia nauki w klasie I?

Dodano: 10 marca 2026

Dobry start szkolny jest niezwykle ważny - właściwe przygotowanie dziecka do nauki ma istotny wpływ na jego stosunek do szkoły i nauki w ogóle, na dziecka nastawienie i stopień motywacji do uczenia się. Jakimi cechami powinno charakteryzować się dziecko, by można je uznać za dojrzałe do rozpoczęcia nauki? Początkowo przypuszczano, że do uzyskania zadowalających postępów w szkole wystarczy dziecku odpowiedni poziom rozwoju umysłowego.

Okazało się jednak, że tak nie jest. Niekiedy dzieci wykazujące się ilorazem inteligencji nawet wyższym niż przeciętny nie czynią w szkole zadowalających postępów i to nie ze względu na jakieś uboczne czynniki, nie związane z ich rozwojem, lecz po prostu dlatego, że są niedojrzałe do rozpoczęcia nauki. Stosunkowo wcześnie dostrzeżono, że oprócz odpowiedniego poziomu inteligencji niezbędna okazuje się w uczeniu szkolnym umiejętność dowolnego (intencjonalnego) koncentrowania uwagi na przedmiocie, wytrwałość wyrażająca się w podejmowaniu i odpowiednio długim trwaniu jednokierunkowych wysiłków zmierzających do realizacji wyznaczonego celu, gotowość do wykonywania zadań na polecenie, umiejętność korzystania ze wskazówek skierowanych do grupy, zdolność uczestniczenia w zajęciach zespołowych oraz ogólne zdyscyplinowanie wyrażające się w umiejętności podporządkowania się panującemu regulaminowi. Inną grupę stanowią dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym, których trudności w nauce, szczególnie nauce czytania i pisania, związane są z ujawnianymi cechami dysleksji rozwojowej. Tylko wczesne zgłoszenie się na badanie do Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej może pomóc w wykryciu przyczyn pojawiających się trudności. Zastosowana pomoc, indywidualny sposób oceniania, a przede wszystkim wspólna praca z dzieckiem w celu przezwyciężania trudności - może zapobiec pierwszym niepowodzeniom szkolnym. Nieobojętne jest także zrównoważenie emocjonalne, umożliwiające dziecku właściwy stosunek do trudności i problemów szkolnych.

Uznaje się obecnie, że dojrzałość szkolna wyraża się w określonym poziomie zarówno rozwoju fizycznego, umysłowego, emocjonalnego jak i społecznego. W tych też dziedzinach ujawniają się różnice między dziećmi - zarówno w wyglądzie zewnętrznym i rozwoju fizycznym, w rozwoju motorycznym (ruchowym) i manualnym, w zasobie posiadanych wiadomości, sposobie rozumowania, umiejętności wypowiadania się jak i również w ich rozwoju emocjonalno-społecznym tj. reakcjach na polecenie nauczycieli, zachowania rówieśników, stosunku do własnych możliwości -pierwszych sukcesów i porażek. Oprócz w/w czynników, które określić można jako wewnętrzne bowiem związane są z rozwojem psychicznym i fizycznym dziecka i jego właściwościami indywidualnymi, ogromną rolę w powodzeniach szkolnych dziecka odgrywają czynniki zewnętrzne tj. warunki życia dziecka, oddziaływanie otoczenia, opieka w domu i praca wychowawcza szkoły. Dlatego też ważnym staje się fakt właściwego przygotowania swego dziecka do podjęcia obowiązku szkolnego. Gdy pierwsze kroki w szkole stawiane są z trudem i często są nieudane - mogą zniechęcić dziecko i wytworzyć w nim przekonanie, że to, czego wymagają od niego nauczyciele i rodzice - przerasta jego możliwości, jest ponad jego siły i wiąże się z pasmem porażek i przykrości. To przekonanie może towarzyszyć dziecku przez dalszy okres nauki szkolnej i wpływać ujemnie na stosunek do otoczenia i samego siebie. Skoro nie udaje mu się to, z czym radzą sobie inni, skoro „zasługuje” na upomnienia i negatywne oceny - widocznie jest słabsze od innych, gorsze, mniej warte. Wówczas - nawet jeśli dzięki wytrwałym wysiłkom pojawiają się powodzenia - dziecko nie wierzy w ich trwałość, nie ufa sobie, żyje w lęku i napięciu psychicznym - co jednokrotnie prowadzi do objawów nerwic szkolnych - a trzeba to podkreślić, że występować mogą nie tylko u uczniów słabych, a także u przeciętnych, a nawet dobrych. Tymczasem opieka bywa niekiedy przez rodziców utożsamiana z wychowaniem. Zapewniając dziecku odpowiednie warunki materialne, czują się zwolnieni z obowiązku poświęcania czasu i zaspokajania potrzeby niezmiernie istotnej - bezpośredniego kontaktu, miłości wyrażanej przez gesty, przytulanie, bliskość fizyczną. Dziecko 6-7 - letnie tego typu zachowania odbiera jako akceptację, czuje się przynależne do rodziny. Dziecko wychowywane przez nadmiernie opiekuńczą matkę, przez rodziców przyjmujących postawę chroniącą, izolującą od otoczenia, stykając się z grupą rówieśniczą nie będzie potrafiło nawiązywać prawidłowych kontaktów. Dlatego też ważne jest stworzenie dziecku odpowiedniego klimatu dla jego rozwoju emocjonalno-społecznego.

W rozwoju emocjonalno-społecznym bardzo ważne jest ukształtowanie uczuć społecznych dziecka. Dbajmy o właściwą atmosferę w domu, w rodzinie, róbmy wszystko by dziecko czuło się kochane i samo nauczyło się przejawiać te uczucia, by ukształtowało właściwy stosunek do samego siebie - miało do siebie zaufanie, wierzyło w swoje możliwości, nie zniechęcało się trudnościami i chwilowymi niepowodzeniami.

Na koniec chciałabym zwrócić uwagę na rzecz może dla niektórych oczywistą, lecz nie zawsze zauważaną - unikajmy za wszelką cenę straszenia dziecka szkołą. Dziecko musi być tak przygotowane i nastawione by chętnie rozpoczynało naukę, było zainteresowane nauką, szkołą, panią, nowymi kolegami. Musi mieć świadomość, że czekają je nowe, zwiększone obowiązki i będzie musiało zdobywać się na wysiłek, ale jest w stanie sprostać stawianym wymaganiom i pokonywać trudności.

Starajmy się od początku wykształcić w dziecku:

odpowiedzialny stosunek do odrabiania zadań domowych
kontrolujmy dyskretnie czas i sposób odrabiania prac domowych
starajmy się pomóc zawsze, gdy nas o to poprosi
stwarzajmy dziecku jak najlepszą atmosferę - wokół niego i podczas odrabiania lekcji
wyrażajmy zainteresowanie faktem otrzymywania stopni
cieszmy się z dzieckiem z otrzymanego dobrego stopnia
reagujmy natychmiast, gdy zauważymy trudności spowodowane dysharmonijnym rozwojem dziecka (np. trudności w czytaniu, pisaniu mimo włożonego wysiłku).