Terapia SI

Integracja sensoryczna

Integracja sensoryczna to zdolność dziecka do odczuwania, rozumienia i organizowania informacji dostarczanych przez zmysły z otoczenia oraz z własnego organizmu. Pozwala segregować, porządkować i składać razem pojedyncze bodźce w pełne funkcje mózgu. Gdy funkcje te są zrównoważone, motoryka ciała łatwo dostosowuje się do otoczenia, umysł łatwo przyswaja informację, a „dobre" zachowanie pojawia się w sposób naturalny. Integracja sensoryczna wpływa także na rozwój dziecka, zdolność do nauki i samoocenę.

Najważniejszą rolę w rozwoju pełnią zmysły bazowe: dotyk (receptory na całym ciele), propriocepcja (receptory w stawach, mięśniach i ścięgnach) oraz układ przedsionkowy (receptory w uchu wewnętrznym). Odpowiadają one za kontakt z otoczeniem, planowanie ruchu, koordynację, orientację w przestrzeni i kontrolę ciała. Ważnymi ogniwami postrzegania świata są również zmysły dodatkowe - węch i smak - które wpływają na emocje, pamięć, preferencje i poczucie bezpieczeństwa.

Zmysły

Zmysły podstawowe (bazowe):

zmysł przedsionkowy
zmysł dotykowy
zmysł proprioceptywny

Zmysły „wyższego rzędu":

zmysł słuchowy
zmysł wzrokowy
zmysł smakowy
zmysł węchowy
interocepcja

Kiedy wszystkie zmysły współpracują w sposób skoordynowany, dziecko zyskuje stabilną podstawę do budowania zdolności społecznych, emocjonalnych i poznawczych.

Zaburzenia przetwarzania sensorycznego

Problemy pojawiają się wówczas, gdy dziecko ma trudności z prawidłowym dostrzeganiem, interpretowaniem i reagowaniem na bodźce z otoczenia. Zaburzenia integracji sensorycznej to złożona dysfunkcja układu nerwowego, zaburzająca rozwój dzieci i osób dorosłych. Jedni mogą czuć się nadmiernie pobudzeni ilością bodźców (np. hałas, dotyk, zbyt wiele wrażeń wzrokowych), inni - poszukiwać intensywnych doznań sensorycznych (np. duże zapotrzebowanie na kontakt fizyczny, gryzienie, problem z wyciszeniem się), a jeszcze inni - wykazywać objawy takie jak wycofanie, lękliwość czy brak wiary we własne możliwości.

Dziecko doświadczające takich trudności jest najczęściej ogólnie zdrowe, jego rozwój przebiega prawidłowo, jednak otoczenie obserwuje nietypowość zachowania lub zachowania nieakceptowane społecznie. Dysfunkcje integracji sensorycznej mogą być rozpoznawalne zarówno u dzieci w normie intelektualnej, jak i u tych z trudnościami w uczeniu się, niepełnosprawnością intelektualną lub ruchową, autyzmem, nadpobudliwością psychoruchową, mózgowym porażeniem czy innymi niepełnosprawnościami. Dysfunkcje te mogą mieć negatywny wpływ na proces uczenia się, zachowanie oraz rozwój społeczno-emocjonalny dziecka.

Zachowania mogące świadczyć o zaburzeniach przetwarzania sensorycznego

Poniżej przedstawiamy przykłady zachowań i reakcji dziecka, które mogą wskazywać na zaburzenia przetwarzania sensorycznego (na podstawie: Przyrowski, 2005):

nie lubi mycia głowy, twarzy, obcinania paznokci,
unika przytulania i całowania,
często bywa apatyczne, znudzone,
biega bez celu, skacze po meblach, trudno mu usiedzieć na miejscu, nigdy się nie męczy,
ma problemy z rysowaniem, wycinaniem, układaniem puzzli,
nie lubi ubrań z określonego materiału,
nie umie jeździć na rowerze dwukołowym (po 6. r.ż.),
rozdrażnione - trudno je uspokoić i utulić,
na ból reaguje bardziej niż wskazywałaby siła bodźca lub nie reaguje wcale na mocne bodźce,
unika określonych pokarmów,
jest niezgrabne ruchowo - często się przewraca, rozlewa napoje, coś mu spada,
unika sportu, zabaw ruchowych, boi się korzystać ze sprzętów na placu zabaw,
nie potrafi włożyć nowego ubrania lub butów,
boi się głośnych urządzeń AGD, szczekających psów i innych głośnych źródeł dźwięku,
zdaje się być nieobecne, zadumane,
jest ciągle spięte, wystraszone, czujne,
ma trudności z koncentracją uwagi,
trudno mu zmienić rodzaj aktywności (np. skończyć zabawę i przyjść na kolację),
boi się nowych sytuacji,
ma chorobę lokomocyjną.

Kiedy należy zasięgnąć opinii specjalisty?

Sygnałem alarmowym dla rodziców powinno być częste powtarzanie się u dziecka pewnych objawów oraz nietypowych zachowań utrudniających codzienne funkcjonowanie. Warto pamiętać, że nie istnieje coś takiego jak idealna integracja sensoryczna - każdy z nas ma swój własny profil sensoryczny i jest to prawidłowe. Gdy objawy się nasilają i utrudniają funkcjonowanie, należy udać się do doświadczonego terapeuty integracji sensorycznej, który - posługując się specjalistycznymi testami oraz obserwując dziecko podczas zabawy - oceni stopień zaburzeń.

Diagnoza SI

W ramach spotkań diagnostycznych przeprowadzane są:

szczegółowa obserwacja swobodnego zachowania i spontanicznej aktywności dziecka,
obserwacja zachowania i funkcjonowania dziecka podczas zabawy kierowanej,
próby kliniczne i testy.

Ważnym uzupełnieniem obserwacji są informacje pozyskiwane na podstawie szczegółowego wywiadu z rodzicami/opiekunami dziecka oraz specjalistycznych kwestionariuszy. Etapem zamykającym proces diagnostyczny jest szczegółowa analiza wyników, na podstawie której terapeuta dokonuje rozpoznania zaburzenia SI i omawia wyniki z rodzicami/opiekunami. Po zdiagnozowaniu zaburzeń SI wskazane jest objęcie dziecka systematyczną terapią SI.

Terapia SI

Terapia integracji sensorycznej polega na zabawie ukierunkowanej i prowadzonej przez specjalistów. Jest to szeroka gama aktywności, ćwiczeń i zabaw, która ma wyzwalać konkretne reakcje sensoryczne, aby następowała poprawa w organizacji ośrodkowego układu nerwowego. Aktywności zawsze kończą się sukcesem dziecka, co wzmacnia skuteczność terapii poprzez jego zaangażowanie.

Zajęcia są atrakcyjne dla najmłodszych - odbywają się z wykorzystaniem huśtawek, lin, deskorolki, drabinek do wspinania, trampoliny, basenu z piłeczkami i innych pomocy. Dziecko wspina się, skacze, czołga, pokonuje tory przeszkód - innymi słowy: doskonale się bawi. Balansowanie na granicy możliwości dziecka poprawia organizację ośrodkowego układu nerwowego, wpływa na zmianę zachowania w sferze motorycznej i emocjonalnej, poprawia funkcje językowe i poznawcze oraz pozwala osiągnąć lepszą efektywność procesu uczenia się.